TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   Prof. Dr. Hikmet Akdemir

    Temel İslam Bilimleri Bölüm Başkanı   

    Tefsir A.B.D.

 

 

E-posta: hikmetakdemir@gmail.com

 

Lisans: Atatürk Üniversitesi, İslamî İlimler Fakültesi.

Doktora: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

 

ÖZGEÇMİŞ

 

Hikmet Akdemir, 1959 Yılında Ardahan’da doğdu. İlk ve ortaokul tahsilini Ardahan’da tamamladı. 1976 senesinde Kars İmam-Hatip Lisesinden, 1981 yılında Erzurum Atatürk Üniversitesi İslamî İlimler Fakültesinden mezun oldu. Askerlik görevini Yedek Subay olarak tamamladıktan yaklaşık iki yıl sonra 10 Temmuz 1985 tarihinde Adıyaman-Besni İmam-Hatip Lisesi Meslek Dersleri Öğretmenliğine tayin edildi. Bu görevde bulunurken 1987 yılında Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsüne bağlı olarak, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde başladığı doktora öğrenimini 14 Ocak 1993 tarihinde tamamladı. 7 Ekim 1994 tarihinde Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesine, “Yardımcı Doçent” unvanıyla “Tefsir Ana bilim Dalı Öğretim Üyesi” olarak atandı. 21 Kasım 2003 tarihinde, Doçent unvanını aldı. 2009 yılının 26 Kasımında aynı göreve profesör olarak atandı. Halen Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesindeki bu görevine devam etmektedir.

 Evli ve iki çocuk babasıdır.

 

 

İLGİ VE ÇALIŞMA SAHALARI

Belağat ve Kur’an’da ana konular.

 

YAYINLAR

I.Yayınlanan Kitaplar

1.Akdemir, Hikmet, “Belağat Terimleri Ansiklopedisi”, Nil Yayınları, İzmir 1999.

Bu eser, kaynak niteliğinde sahasında yazılmış ilk orijinal Türkçe eserdir. Eserde Tefsir ilminin bir alt disiplini olan Belagat ilmine dair bütün terimleri ansiklopedik sıra ve formata uygun bir tarzda açıklanmaktadır. Eserin hazırlanmasında çoğunlukla Arapça Tefsir Usûlü ve Belagat kaynaklarından istifade edilmekle birlikte, az da olsa Türk Dili ve Edebiyatı kaynaklarından da yararlanılmıştır. Eserde önemine göre Belagat terimleri özlü ya da detaylı bir şekilde açıklanmış, bu açıklamalara Arapça ve Türkçe örnekler ilave edilmiştir.

2.Akdemir, Hikmet, “İnsan Hak ve Hürriyetlerinin Gelişmesinde Kur’an-ı Kerim’in Rolü”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, Şanlıurfa 2001.

Eser bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, “İnsan Hakları” ve “Hürriyet” kavramları açıklandıktan sonra Batı dünyasında İnsan haklarının gelişme süreci kısaca özetlenmiştir. Kur’an’ın nazil olmasından önce Arap toplumunda insan haklarının durumuna değinildikten sonra birinci bölüme geçilmiştir. Birinci Bölümde İnsan hak ve hürriyetlerinin gelişmesine Kur’an-ı Kerim’in teorik alandaki katkıları, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesindeki sıraya göre anlatılmaktadır. İkinci Bölümde ise, İslam Tarihi kaynakları taranmak suretiyle aynı sıraya göre söz konusu hak ve hürriyetlerin uygulama alanındaki örneklerine yer verilmektedir. Eserin son kısmında, İslam medeniyetinin Avrupa’yı ortaçağ karanlığından kurtaran Reform ve Rönesans hareketlerindeki rolü irdelenmektedir ki bu da İslam medeniyetinin kurulmasında birinci amil olan Kur’an-ı Kerim’in, insan hak ve hürriyetlerinin gelişmesine dolaylı katkısıdır. Kısaca ifade etmek gerekirse bu eser, insan hak ve hürriyetlerinin günümüzdeki seviyesine ulaşmasında Kur’an-ı Kerim’in doğrudan ve dolaylı katkılarını bilimsel metot ve delillerle ortaya koymaktadır.

3.Akdemir, Hikmet, “Muhammed İbn Bedrüddin el-Münşî ve Tefsirdeki Metodu”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, Şanlıurfa 2001. (Doktora Tezi)

Bu araştırma bir giriş ve iki bölümden meydana gelmektedir. Giriş kısmında Osmanlı Devleti’nin 16. asırdaki ilmi durumu kısaca aksettirilmiştir. Birinci Bölümde, Münşi’nin hayatı, ilmi şahsiyeti ve eserleri kaynaklarda ulaşılan bilgiler ışığında aktarılmıştır. İkinci bölümde ise Münşi’nin Tefsir’deki metodu, dirayet ve rivayet yönüyle irdelenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın sonunda Münşi’nin tefsirinin genel bir değerlendirmesi mahiyetinde inceleme neticesinde elde edilen sonuçlar arz edilmiştir.

4. Akdemir, Hikmet, Kur’an’ın Ana Konularına Göre Mesnevî’de Gizli Kur’anî Referanslar, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, Şanlıurfa 2009.

Bu kitap, bir “Giriş” ve bir bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Mevlana’nın hayatı, eserleri ve Mesnevî’si hakkında bilgi verilmiştir.  “Mesnevi’de Gizli Kur’ani Referanslar” adlı bölüm ise Kur’an’ın temel konularına göre düzenlenmiş ana başlıklarla bunların alt başlıklarından meydana gelmiştir.  Bu başlıklarda, önce o konu Kur’an açısından incelenmiştir. O konunun Kur’an’da ele alınış biçimine dair özet bilgi serdedildikten sonra, aynı konuya dair ayetlere Mesnevî’de yapılan telmihlere yer verilmiştir. Mevlana’nın Kur’an-ı Kerim ve tefsirine dair bazı fikirlerine değinilmiş, bu düşünceler hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Kitabın geniş bir özeti niteliğindeki “Sonuç” kısmından sonra  biri ahkâm ayetlerini, diğeri Mesnevî’de telmih yapılan ayetlerin ve beyitlerin sayılarını gösteren iki tablo eklenmiştir.

II.Hakemsiz Dergilerde Yayınlanan Makaleler

1.Akdemir, Hikmet, “Belağat İlmi ve Tefsirdeki Yeri”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, II, 149-168 (1996).

Makalede Belagat ilmi ve tarihçesi kısaca anlatılmış, daha sonra bu bilim dalının Tefsir için gereği ve önemi örneklerle izah edilmiştir.

2.Akdemir, Hikmet, “Kur’an-ı Kerim’de Mecazın Varlığı Problemi”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, IV, 59-90 (1998).

Bu uzun makalede “Kur’an-ı Kerim’de mecazın mevcut olup olmadığı” konusu tartışılmıştır. Önce mecazın varlığını kabul edenler ve delilleri ele alınmıştır. Daha sonra karşıt görüş sahipleri ve bunların delilleri incelenmiştir. Her iki karşıt tarafın delillerinin tahlil ve değerlendirilmesinden sonra Kur’an-ı Kerim’de mecazın var olduğu, başka bir deyişle Kur’an-ı Kerim’de bazı kelimelerin mecazî anlamda kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır.

3.Akdemir, Hikmet, “Arthur John Arberry’nin ‘The Koran Interpreted’ Adlı Kur’an Tercümesi Hakkında Bazı Mülahazalar”, Harran Üniversitesi İlahiyat  Fakültesi Dergisi, V, 141-150 (1999).

Bu makalede tanınmış bir oryantalist olan yazarın adı geçen Kur’an tercümesine dair bazı eleştiriler dile getirilmektedir. Söz konusu eleştiriler, hem bu tercüme hem de diğer tercüme ve mealler konusunda okuyucuları uyarıcı mahiyettedir.

4.Akdemir, Hikmet, “Şeytanî Bir Fiil Yaratılışı Değiştirmek”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, VI, 215-220 (2000).

Makalede, Şeytanın sözlerini nakleden “Mutlaka onları saptıracağım, onları bir takım temennilerle oyalayacağım. Onlara hayvanların kulaklarını yarmalarını emredeceğim. Yine onlara Allah’ın yaratışını değiştirmeyi emredeceğim.” mealindeki Nisâ sûresinin 119. âyetinin sonundaki “onlara Allah’ın yaratışını değiştirmeyi emredeceğim.” cümlesinin klasik kaynaklarda nasıl anlaşıldığı ortaya konduktan sonra bu cümlenin günümüzde şu fiillerin yapılmasının da Şeytanın bir telkini olduğuna ve dolayısıyla sakınılması gerektiğine delalet ettiği vurgulanmaktadır: 

1-Tıbbî amaçların dışında insanların beden ve ruh sağlıklarına zarar verecek; onların bedensel, aklî veya ruhî dengelerini bozacak operasyonları gerçekleştirmek.

2-Özellikle çocukları, onların ruhsal dengelerini bozarak normal gelişimlerini olumsuz yönde etkileyecek korku, cinsellik ve benzeri şeylerle ilgili şoklara maruz bırakmak.

3-Kısırlaştırma, avlanma ya da doğal ortamlarını tahrip etme gibi sebeplerden ötürü canlı türlerinin sayısını azaltmak veya tamamen ortadan kaldırmak.

4-Başta ağaçlar ve ormanlar olmak üzere, canlılar için hayatî önemi olan oksijenin üretilmesine katkı sağlayan bitkilerle kaplı yeşil alanları daraltmak veya yok etmek.

5-Mevcut ısı dengesini bozacak şekilde, küresel ısınmaya yol açacak faaliyetlerde bulunmak.

6-Ozon tabakasının incelmesine sebep olacak olan gazların üretilmesini ve kullanılmasını sağlamak.

7-Yer altında yapılan nükleer deneme ve benzeri faaliyetlerle yer kabuğunun normal hareketlerini ve dengesini bozmak.

8-Başta nükleer atıklar olmak üzere, doğal çevreyi kirletip zarar verecek olan her türlü atıkları imha etmeyip doğaya atmak, dağıtmak veya nehirlere ya da denizlere dökmek.

9-Doğal çevreye veya onun dengesine zarar verecek faaliyetlerde bulunmak.

10-İklim değişikliklerine sebep olacak projeler üretmek ve uygulamak.

III.Ulusal Hakemli Dergide Yayınlanan Makaleler

1.Akdemir, Hikmet, “Kur’an-ı Kerim’de İsraf Kavramı”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, VII, 31-61 (2001).

Makalenin Giriş kısmında israf kelimesinin sözlük manası açıklanmaktadır. Ardından Kur’an-ı Kerim’de israf kavramının kapsamına giren hususlar şu başlıklar altında incelenmektedir:

1-Küfür ve Şirk

2-Büyük Günah

3-Kibir ve Zulümde İleri Gitmek

4-Katilden Başkasının Öldürülmesi

5-Öldürülen Bir Kişiye Karşılık Çok Kimsenin Öldürülmesi

6-Müsle Yapmak

7-Cinsel Arzuların Tatmininde Meşru Sınırı Aşmak

8-Beslenme ve Giyinme Konusunda Aşırı Gitmek

9-Haram Yemek

10-Helal Olan Şeyleri Haram Saymak

11-Malın Hepsini Dağıtıp Muhtaç Duruma Düşmek

12-Zekat Vermemek

13-Malı Günah Yollarında Harcamak

14-Halktan Zekat Miktarının Üstünde Bir Meblağ Toplamak

Makalenin ikinci kısmında Kur’an-ı Kerim’de israf kavramıyla ilgili diğer kelime ve kavramlar üzerinde durulmaktadır ki “ ‘Adv, i’tida, ‘utuv, tuğyan, bağy, ğulüv, ifrat, tefrit, tebzir, buhl, kater, kasd,  ve iktisad ” bunlardan ilk göze çarpan bir kısmıdır. Bunlardan ilk sekiz tanesi israfın genel manasıyla (her şeyde haddi aşmak), diğerleri ise özel anlamıyla (savurganlık) ilgilidir.

2.Akdemir, Hikmet, “Taberî’ye Göre Ru’yetullah Meselesi”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, IX, 7-26 (2002).

Makalede günümüze ulaşan en kapsamlı ilk orijinal rivayet tefsirinin yazarı olan Taberî’nin, “Cennetten Allah’ın cemalinin görülmesi” konusundaki tartışmalara yaklaşımı irdelenmektedir. Sonuçta Taberî’nin ayet ve hadislere dayanarak “Cennetten Allah’ın cemalinin görülmesinin mümkün ve vaki olacağı, bunu inkâr etmenin söz konusu delillerden dolayı akıl kârı olmadığı” kanaatine ulaştığı belirtilmektedir.

3.Akdemir, Hikmet, “Klasik Tefsirlerde Yer Alan Bir İsrailiyat Örneği”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XI, 70-85 (2003).

Bu makalede, kısaca “başta Yahudilik olmak üzere diğer din ve kültürlerden İslam dinine giren malumat” diye tarif edilen “israiliyatın” Klasik tefsirlerde yer alan bir örneği incelenmektedir. Söz konusu örnek,  A’raf suresi 7/190. ayetin tefsiriyle ilgilidir. İsrailî rivayete göre Hz. Adem, doğan çocukları yaşamayınca Şeytanın telkiniyle yeni dünyaya gelecek çocuğuna “Şeytanın Kulu” anlamına gelen “Abdulharis” ismini vermeyi kabul eder ve böylece çocuğunu kul olarak Allah’tan başkasına nispet ettiği için  “isimlendirme konusunda” şirke düşmüş olur. Makalede, tüm detaylarıyla bilimsel metotlar ışığında irdelenen bu rivayetin hem senet hem de metin yönünden tutarsız olduğu sonucuna varılmıştır.

4. Akdemir, Hikmet, “ ‘Kur’an-ı Kerim ve Türkçesi’ Adlı Çeviriye Dair Bazı Değerlendirmeler”, Marife, Yıl: 5, Sayı: 2 Güz 2005, s. 75-99. (Konya-Ekim 2005).

Kur’an’ın çeviri faaliyeti Cumhuriyet dönemi ile birlikte hız kazanmıştır. Bu hızlı faaliyet çerçevesinde bir çok çeviri kaleme alınmıştır. İlk çevirilerden başlayarak dil, üslup ve yorum yönünden mükemmele doğru giden bir süreç söz konusudur. Prof. Dr. Mehmet Çakır tarafından yapılan “Kur’an-ı Kerîm ve Türkçesi” adlı çeviri yalın dili ve üslubuyla Kur’an mesajının okurlara ulaştırılması hususunda başarılıdır. Ancak çeviri, imla hataları, argo kelimelerin kullanılması, Kur’an prensiplerine ters düşen yanlış yorumlara kapı açacak ifadelere yer vermesi ve çalışmada yanlış çevirilerin bulunması gibi birçok yönden eleştiriye açıktır.                       

5. Akdemir, Hikmet, “Organ Naklinin Kur’an Açısından Değerlendirilmesi”,          Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XIV, 7-13. (2005).

Bu makalede organ nakli Kur’an ışığında ele alınmakta ve şu sonuca varılmaktadır:

Beyin ölümü gerçekleşmiş kadavradan yapılan organ nakli, hem ölümü bekleyen hastaların hayata dönmesine vesile olmakta hem de çift yönlü büyük bir israfın önüne geçmektedir. Kur’an-ı Kerim, bir kişinin hayatını kurtarmanın bütün insanların hayatını kurtarmak gibi büyük bir iyilik olduğunu belirtmekte, muhtaçlara yardım etmeyi emretmekte ve israftan şiddetle insanları sakındırmaktadır. Öyleyse Kur’an açısından organ nakli caiz olmak şöyle dursun, şartlar el verdiği zaman yerine getirilmesi gereken ulvi bir görevdir.

6. Akdemir, Hikmet, “Seyf Ayetiyle Mensuh Olduğu İddia Edilen Ayetler Üzerine Bir İnceleme”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XX, 5-25. (2008).

Kur’an-ı Kerim’de neshin mevcut olup olmadığı meselesi İslam bilginleri arasında en çok tartışılan konulardan biridir. Tartışma, bu konuda açık ve kesin delillerin olmayışından kaynaklanmaktadır. Neshin varlığına kail olanların mensuh olarak kabul ettikleri ayetlerin yaklaşık dörtte üçü gibi büyük bir çoğunluğunu “Seyf ayetiyle mensuh olduğu söylenen” ayetler oluşturmaktadır. Söz konusu ayetlere dair Kur’an İlimleri ve Tefsir kaynaklarında geçen rivayet ve yorumlar incelendiğinde şu hususlar dikkat çekmektedir:

1-Ayetlerin çoğunun Seyf ayetiyle doğrudan bir ilgisi yoktur.

2-Ayetlerin tamamı ile Seyf ayetinin uzlaştırılmasına, başka bir ifadeyle aynı anda yürürlükte olmasına hiçbir engel yoktur.

3-Yorumlar subjektif ve yüzeyseldir.

4-Ayetlerin büyük bir çoğunluğu emir ve yasak içermeyen haber niteliğindedir. Neshi kabul edenler “Emir ve yasakların dışında nesh cari olmaz” diye bir ilkeyi benimsemedikleri halde bu ayetleri de mensuh sayarak çelişkiye düşmüşlerdir.

5-Mensuh olduğu iddia edilen ayetleri destekleyen, onlara göre de muhkem olan ayetler göz ardı edilmiştir. Bu tutum onların Kur’an’ın bütünlüğünü dikkate almayan parçacı bir yaklaşımla yorum yaptıklarını göstermektedir.

6-Bazı ayetlerdeki istisnalar nesh sayılmıştır. Oysa bu ayetlerde nesh değil, tahsis söz konusudur.

7-Bazı yorumlar Hz. Peygamber’in (s.a.s) uygulamalarına aykırıdır.

Bütün bu hususlar göz önüne alındığında Seyf ayeti ile mensuh olduğu söylenen asgari rakam olarak tespit edilen en az 158 ayetin hiçbirinin mensuh olmadığı söylenebilir.

IV. Uluslararası Hakemsiz Toplantılarda (Sempozyum) Sunulan Bildiriler

1. Dinî Kaynaklarda Hediye Rüşvet Ayırımı

a.Sunum:

“Türk Kültüründe Hediye” Sempozyumu, M.Ü. Türkiyat Araştırma ve Uygulama Merkezi – İstanbul 16.11.2005.

b.Yayın:

Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XIX,  25-31. (2008).

Bu bildiride hediye ve rüşvet arasındaki fark tespit edilmiş ve özellikle kamu görevlilerine takdim edilen şeylerin hangi şartlarda hediye, hangi durumlarda rüşvet olacağı açıklığa kavuşturulmuştur.

2. Kur'an Açısından Ekolojik Denge ve Avlanma

a.Sunum:

 “Türk Kültüründe Av” Sempozyumu, M.Ü. Türkiyat Araştırma ve Uygulama Merkezi – İstanbul 15.11.2006.

b.Yayın:

Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XX, 93-198. (2008).

Bildiride Kur’an’ın ekolojik dengenin bozulmamasına önem verdiği; avlanmaya verilen ruhsatın da bu çerçeveyle sınırlı olması gerektiği; ekolojik dengeyi bozan bir avlanmanın, Kur’an nazarında hoş karşılanmadığı delilleriyle anlatılmıştır.

3. Kur'an ve Sünnetin Kölelerin Hadım Edilmesine Yaklaşımı

Sunum:

 “Türk Kültüründe Beden” Sempozyumu, M.Ü. Türkiyat Araştırma ve Uygulama Merkezi – İstanbul 05.04.2007.

Yayın: Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: XXI, 2009.

Bu bildiride Kur’an ve sünnetin kölelik kurumu ile kölelerin hadım edilmesine yaklaşımı incelenmiştir.

4.Mesnevî’de Müteşabih Ayetlerin Yorumu

a.Sunum:

Uluslararası Mevlâna ve Mevlevîlik Sempozyumu, HRÜ İlahiyat Fakültesi, Şanlıurfa – 26.10. 2007.

b.Yayın:

Uluslararası Mevlâna ve Mevlevîlik Sempozyumu-Bildiriler, Şanlıurfa 2007, I, 357-362.

Bu bildiride Mevlana’nın, müteşabih ayetleri Ehl-i Sünnet inancına uygun bir tarzda yorumladığı ve bazen bunlara tasavvufî yorumlar da ilave ettiği tezi işlenmiştir.

V.Ulusal Hakemsiz Toplantılarda (Sempozyum - Kongre)  Sunulan Bildiriler

1.Hz. Peygamber'in Beşer Olduğunu Vurgulayan Ayetler Üzerine Bir Değerlendirme

a.Sunum:

 I. Kutlu Doğum Sempozyumu, Şanlıurfa – 22.04.2007.

b.Yayın:

Hz. Peygamber ve İnsan Sevgisi- I. Kutlu Doğum Sempozyumu Bildirileri, s. 31-42, Şanlıurfa 2008.

Bu bildiride Hz. Peygamber'in (s.a.s.) beşer olduğunu vurgulayan ayetlerle, bunlarda insanlara verilen mesajlar irdelenmiştir.

2.Yahudi ve Hıristiyanları dost Edinmeyi Yasaklayan Ayet Hakkında Bir Değerlendirme

a.Sunum:

II. Kutlu Doğum Sempozyumu, Şanlıurfa – 19.04.2008.

b.Yayın:

İslam Medeniyetinde Birlikte Yaşama Tecrübesi-II. Kutlu Doğum Sempozyum Bildirileri, Şanlıurfa 2008, s. 57-65.

Bu bildiride ise kısaca Ehl-i Kitap denilen Yahudi ve Hıristiyanlarla dostluğu yasaklayan ayetin tefsiri üzerinde durulmuş; ayette kast edilen dostluk ve bunun sınırları, Kur’an’ın bütünlüğü göz önüne alınarak tayin edilmiştir. 

 

YÖNETTİĞİ YÜKSEK LİSANS VE DOKTORA TEZLERİ

Yüksek Lisans Tezleri

— Özgültekin, Ö., “Kur'an’da İlim ve Cahalet Kavramları”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1996.

— Öztürk, M., “Kur'an ve Tavratın Tarihî Hadiseler Yönü ile Mukayesesi”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1996.

— Kaya, O., “Kur'an’da Nuh (a.s.) Kıssası”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1996.               

— Güleç, M., “Kur’an-ı Kerim’de Peygamberİmize Hitap”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1997.       

— Dağhan, M., “Ashab-ı Kehf Kıssası ve Metafizik Boyutu”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1998.

— Aslan, İ., “Şerhu Kasideti Bânet Suad Adlı Eserin Tahkik ve Tahrici”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2000.

— Çokur, A., “Hicab ve Zina Âyetlerinin Yorumunda Ortaya Çıkan Problemler” , HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2000.

— Önen, Hacı, “Kur’an’da Dünya Kavramı ve Dünyevîleşme” , HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2004.

— Yıldız, Rıfat, “Elmalılı Hamdi Yazır’ın Nüzul Sebepleri Değerlendirmesi” , HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.  (14. 06. 2006)

— Balbay, Muhammed, “Garanik Kıssası ve Oryantalist Yaklaşımlar”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.

— Canbek, İsmail, “İbn Kesir’in Nüzûl Sebeplerini Değerlendirmesi”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.

— Delebe, Mustafa, “Cumhuriyet Dönemi Müfessirlerine Göre Ehl-i Kitabın Ahiretteki Durumu”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008.

Doktora Tezleri

— Bedirhanoğlu, F., “Kur’an-ı Kerim’de Fitne”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2000.           

— Candan, A., “Kur’an’da Hak Batıl Mücadelesi”, HRÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1997.       

 

VERDİĞİ DERSLER

İlahiyat Fakültesi: Lisans    (2007-2008)

Tefsir Usûlü

Tefsir Tarihi

Tefsir Metinleri

Sosyal Bilimler Enstitüsü: Yüksek Lisans   (2007-2008)

İ’cazu’l-Kur’an

Örnek Tefsir Metinleri

Mukayeseli Meal

Çağdaş Mealler

Belağat Terimleri